contact@samenvoorzorgenveiligheid.nlDocumentenbibliotheekContact

Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden voor gegevensdeling en privacy

De Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden biedt regels voor gezamenlijke gegevensverwerking door aangewezen publieke en private partijen. Lees wat de wet betekent voor gegevensdeling, Zorg- en Veiligheidshuizen en privacywaarborgen.

De wet gegevensdeling samenwerkingsverbanden verwijst meestal naar de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden, ook wel de WGS. Deze wet biedt een wettelijke basis voor gezamenlijke verwerking van gegevens door aangewezen samenwerkingsverbanden. De wet trad op 1 maart 2025 in werking en bepaalt onder welke voorwaarden partijen informatie mogen combineren, analyseren en delen.

Voor professionals in zorg en veiligheid is vooral van belang dat de WGS niet iedere vorm van gegevensdeling automatisch toestaat. De verwerking moet passen binnen een wettelijk doel, noodzakelijk zijn en voldoen aan aanvullende waarborgen. In dit artikel leest u wat de wet regelt, welke betekenis zij heeft voor Zorg- en Veiligheidshuizen en welke punten partners in de praktijk moeten controleren.

Professionals uit zorg, gemeente en veiligheid bespreken een casusoverleg aan een vergadertafel

Wat regelt de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden

De WGS gaat over het gezamenlijk verwerken van gegevens door deelnemers aan een samenwerkingsverband. Het gaat dus niet alleen om het doorgeven van een dossier van de ene organisatie aan de andere. Deelnemers kunnen gegevens samenbrengen en binnen het verband verwerken voor een doel van zwaarwegend algemeen belang dat in of op grond van de wet is vastgesteld.

De wet noemt vier bestaande samenwerkingsverbanden:

  • de Zorg- en Veiligheidshuizen voor complexe casuïstiek op het snijvlak van zorg, veiligheid, strafrecht en bestuur;
  • de Regionale Informatie- en Expertisecentra voor de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit;
  • het Financieel Expertise Centrum voor de integriteit van de financiële sector en het tegengaan van illegale geldstromen;
  • de Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen, die rapportages opstelt over mogelijk verborgen crimineel of fiscaal ontdoken vermogen.

Een samenwerkingsverband bestaat uit aangewezen overheidsinstanties, overheidsorganen en, onder voorwaarden, private partijen. De aanwijzing verandert de bestaande publiekrechtelijke taken en bevoegdheden van deelnemers niet. De WGS laat bovendien ruimte voor gegevensverwerking op grond van een andere wet wanneer dat juridisch mogelijk is.

Waarom is de WGS belangrijk voor gegevensdeling

Voor de WGS was gezamenlijke verwerking door meerdere partijen niet altijd duidelijk geregeld. Een convenant kan afspraken over samenwerking vastleggen, maar vormt niet vanzelf een wettelijke grondslag voor elke verwerking. De WGS maakt per aangewezen samenwerkingsverband duidelijk voor welk algemeen belang de gezamenlijke verwerking plaatsvindt, wie mag deelnemen en welke activiteiten zijn toegestaan.

Dat biedt meer houvast aan professionals die moeten beoordelen of zij informatie kunnen verstrekken. Tegelijkertijd vraagt de wet om een precieze werkwijze. De vraag is niet alleen of informatie relevant lijkt. Deelnemers moeten ook nagaan of de gegevens binnen het doel van het samenwerkingsverband vallen en of verwerking voor dat doel noodzakelijk is.

Deelnemers zijn gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijk in de zin van artikel 26 van de Algemene verordening gegevensbescherming. Zij moeten onder meer afspraken maken over verantwoordelijkheden, de rechten van betrokkenen en de informatie die aan betrokkenen wordt verstrekt. Een aangewezen functionaris voor gegevensbescherming treedt op als coördinerend functionaris voor het samenwerkingsverband.

Wie de verhouding tussen zelfstandige organisaties verder wil uitwerken, kan ook de ketensamenwerking uitleg raadplegen. Voor de WGS blijft gelden dat een samenwerkingsafspraak de wettelijke grenzen niet vervangt.

Welke waarborgen gelden voor gezamenlijke verwerking

De wet bevat algemene waarborgen voor toegang, doelbinding, controle en verantwoording. Voor organisaties die deelnemen aan een samenwerkingsverband zijn vooral deze onderdelen relevant.

Alleen geautoriseerde personen krijgen toegang

Alleen personen die door deelnemers zijn aangewezen voor het samenwerkingsverband mogen toegang krijgen tot de systemen waarin gezamenlijk persoonsgegevens worden verwerkt. De autorisatie moet zorgvuldig en evenredig zijn. De wet noemt medewerkers die de verwerking uitvoeren, de rechtmatigheid toetsen of systemen onderhouden en ondersteunen.

Verwerkingen worden gelogd

Deelnemers moeten bepaalde verwerkingen in geautomatiseerde systemen elektronisch vastleggen. Deze logging is bedoeld voor controle van de rechtmatigheid, interne controles, de integriteit en beveiliging van persoonsgegevens en eventuele gerechtelijke procedures. Logging is daarmee niet alleen een technisch hulpmiddel. Het ondersteunt ook de controleerbaarheid van beslissingen en toegang tot informatie.

Gegevens mogen niet voor een ander doel worden gebruikt

Deelnemers moeten organisatorische maatregelen treffen zodat gegevens per geval alleen worden verwerkt voor het vooraf vastgestelde doel. Een medewerker kan dus niet volstaan met de constatering dat een gegeven interessant of mogelijk bruikbaar is. De verwerking moet aantoonbaar aansluiten bij de wettelijke doelstelling en de concrete activiteit.

Een rechtmatigheidsadviescommissie beoordeelt nieuwe verwerkingen

De WGS schrijft een rechtmatigheidsadviescommissie voor. Die commissie beoordeelt structureel de rechtmatigheid van nieuwe verwerkingen en wijzigingen in bestaande verwerkingen. Zij adviseert ook over de passende waarborgen.

Privacy-audits en een jaarverslag zorgen voor toezicht

Een samenwerkingsverband moet periodiek privacy-audits laten uitvoeren. De controleresultaten worden aan de Autoriteit Persoonsgegevens gestuurd. Als een audit tekortkomingen laat zien, moet binnen een jaar een hercontrole plaatsvinden op de onderdelen die niet voldeden.

Daarnaast stelt het samenwerkingsverband jaarlijks een jaarverslag op. Daarin wordt, voor zover dit de doelen van het verband niet schaadt, beschreven welke terugkoppeling is ontvangen over de effectiviteit en bruikbaarheid van resultaten. Het jaarverslag wordt op internet gepubliceerd.

Wat betekent de wet voor Zorg- en Veiligheidshuizen

De WGS wijst de Zorg- en Veiligheidshuizen aan als samenwerkingsverbanden in de zin van de wet. Zij mogen bij complexe casuïstiek alleen gegevens over een betrokkene verwerken voor zover dat noodzakelijk is voor de uitoefening, afstemming en coördinatie van wettelijke taken en bevoegdheden. Het doel is onder meer het voorkomen en verminderen van criminaliteit, ernstige overlast en onveilige situaties.

De wet noemt twee hoofdactiviteiten:

  1. het voeren van casusoverleggen waarin deelnemers afspraken maken over interventies, uitvoering, evaluatie, bijstelling en afsluiting van een casus;
  2. het vaststellen van lijsten met geprioriteerde casussen voor een gezamenlijke strategie.

Bij een casusoverleg kunnen betrokken deelnemers, als dat noodzakelijk is, relevante gegevens verder verzamelen, uitwisselen en samenvoegen. Als afspraken over interventies zijn gemaakt, mogen zij de noodzakelijke gegevens verwerken voor de uitvoering en evaluatie daarvan. Ook kunnen zij de aanpak bijstellen of de afsluiting van de casus bespreken.

Een derde kan incidenteel aan een casusoverleg deelnemen wanneer dit noodzakelijk is voor het doel. Die derde krijgt alleen toegang tot de gegevens die daarvoor noodzakelijk zijn. De vaste deelnemers moeten erop toezien dat deze derde de AVG en de regels van de WGS naleeft.

De wet stelt ook voorwaarden aan een lijst met geprioriteerde casussen. De deelnemers stellen objectieve criteria vast en maken die criteria openbaar. Zodra opname niet meer noodzakelijk is voor het wettelijke doel, moeten de casus en de daarop betrekking hebbende gegevens onverwijld van de lijst worden verwijderd.

Voor organisaties die werken aan een gezamenlijke aanpak is veilige samenwerking zorg een verwant aandachtspunt. De WGS bepaalt hier de juridische ruimte, maar goede samenwerking vraagt daarnaast om duidelijke rollen, een passende overlegstructuur en een zorgvuldige dossierwerkwijze.

Wanneer mag informatie worden verstrekt

Elke deelnemer verstrekt de aangewezen categorieën gegevens aan het samenwerkingsverband voor zover dit noodzakelijk is voor het doel. Dat geldt niet wanneer naar het oordeel van de deelnemer zwaarwegende redenen zich tegen verstrekking verzetten. De wet bevat daarnaast regels voor situaties waarin een specifieke geheimhoudingsbepaling geldt.

De resultaten van de gezamenlijke verwerking kunnen onder voorwaarden aan deelnemers worden verstrekt. Dat moet noodzakelijk zijn voor een passende publiekrechtelijke taak of, bij een private deelnemer, voor een verenigbaar gerechtvaardigd belang of een wettelijke verplichting.

Verstrekking aan een derde kent extra voorwaarden. Er moet een wettelijke grondslag zijn, de rechtmatigheidsadviescommissie moet de verstrekking hebben getoetst en de verstrekking moet noodzakelijk zijn voor een verenigbare taak, verplichting of belang. Voor bijzondere categorieën persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard is bovendien instemming nodig van de deelnemers die deze gegevens hebben aangeleverd, voor zover verstrekking aan derden is toegestaan.

Een resultaat is dus niet automatisch beschikbaar voor iedere partner die erom vraagt. De ontvanger moet kunnen uitleggen waarom de verstrekking nodig is, binnen welk doel zij past en welke regels voor het verdere gebruik gelden. Meer informatie over regels voor gegevensdeling helpt om dit onderscheid met de bredere privacyregels te plaatsen.

Wat betekent geautomatiseerde gegevensanalyse

De WGS bevat ook regels voor geautomatiseerde gegevensanalyse. Deelnemers moeten technische en organisatorische maatregelen treffen voor de kwaliteit van de analyse en voor de juistheid en volledigheid van de gebruikte gegevens.

Een uitkomst van geautomatiseerde analyse mag pas aan een deelnemer of derde worden verstrekt na menselijke tussenkomst. Daarbij moet worden beoordeeld of het resultaat zorgvuldig tot stand is gekomen. Het samenwerkingsverband moet het publiek bovendien uitleg geven over patronen, indicatoren of andere onderliggende logica die bij de analyse worden gebruikt.

Onjuiste persoonsgegevens moeten onverwijld worden gecorrigeerd. Ook moeten algoritmen die niet navolgbaar en controleerbaar zijn buiten de geautomatiseerde analyse blijven. Deze regels zijn relevant voor professionals die resultaten van een analyse ontvangen. Een uitkomst is geen zelfstandig besluit en ontslaat de ontvanger niet van een eigen beoordeling van de juistheid, noodzaak en betekenis ervan.

Privacyfunctionaris bespreekt autorisaties en logging met ketenpartners

Praktische controle voor deelnemers

Een praktische toets kan helpen voordat een organisatie gegevens verstrekt of binnen een casusoverleg verder verwerkt. Leg per geval ten minste vast:

  • welk samenwerkingsverband en welke wettelijke activiteit van toepassing zijn;
  • welk concreet doel met de verwerking wordt gediend;
  • waarom de verwerking en de gekozen gegevens noodzakelijk zijn;
  • welke categorieën persoonsgegevens worden gebruikt en of bijzondere of strafrechtelijke gegevens voorkomen;
  • wie toegang krijgt en welke rol iedere deelnemer heeft;
  • hoe de verwerking, toegang en eventuele verstrekking worden gelogd;
  • hoe betrokkenen worden geïnformeerd en waar zij hun rechten kunnen uitoefenen;
  • wanneer gegevens moeten worden afgeschermd, verwijderd of niet langer op een prioriteitenlijst mogen staan;
  • hoe de uitkomst wordt gecontroleerd voordat deze verder wordt verstrekt of gebruikt.

Deze punten vervangen geen juridische beoordeling. Ze helpen wel om het gesprek tussen privacyfunctionaris, casusregisseur en inhoudelijke professionals concreet te maken. Bij twijfel over een nieuwe verwerking of een wijziging in de werkwijze hoort de rechtmatigheidsadviescommissie tijdig te worden betrokken.

Veelgestelde vragen over de WGS

Is de WGS hetzelfde als de AVG

Nee. De WGS bevat specifieke regels voor aangewezen samenwerkingsverbanden en hun gezamenlijke verwerking. De AVG blijft van toepassing. De WGS vult de juridische basis en aanvullende waarborgen voor deze samenwerkingsverbanden aan.

Mogen alle deelnemers alle informatie met elkaar delen

Nee. Verstrekking en verdere verwerking moeten noodzakelijk zijn voor het wettelijke doel en moeten voldoen aan de voorwaarden van de WGS en de AVG. Ook geheimhoudingsregels en de aard van de gegevens kunnen aanvullende beperkingen opleveren.

Geldt de WGS voor ieder regionaal overleg

Nee. De wet ziet op samenwerkingsverbanden die in of op grond van de WGS zijn aangewezen. Een regionaal overleg krijgt niet alleen door een convenant de status van samenwerkingsverband in de zin van deze wet.

Wat gebeurt er met gegevens na afsluiting van een casus

Bij Zorg- en Veiligheidshuizen worden persoonsgegevens in een afgesloten casus afgeschermd totdat uitvoering wordt gegeven aan de toepasselijke regels over bewaarbeleid en verdere verwerking. Voor een geprioriteerde casus geldt dat de casus en de daarop betrekking hebbende gegevens onverwijld van de lijst worden verwijderd zodra opname niet langer noodzakelijk is voor het wettelijke doel.

Conclusie

De Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden maakt gezamenlijke gegevensverwerking mogelijk binnen aangewezen verbanden, waaronder de Zorg- en Veiligheidshuizen. De wet biedt daarmee meer duidelijkheid over doel, deelnemers en activiteiten, maar maakt gegevensdeling niet onbeperkt.

De kern voor de praktijk is steeds dezelfde: werk vanuit een vastgesteld wettelijk doel, deel alleen wat noodzakelijk is, leg verantwoordelijkheden en toegang vast en controleer de rechtmatigheid van nieuwe of gewijzigde verwerkingen. De actuele wettekst staat op wetten.nl. Controleer bij toepassing altijd de geldende wet- en regelgeving en de nadere regels die voor het samenwerkingsverband gelden.