contact@samenvoorzorgenveiligheid.nlDocumentenbibliotheekContact

Wat zijn persoonsgegevens en welke gegevens vallen daaronder?

Persoonsgegevens zijn alle gegevens over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon. Lees welke gegevens daaronder vallen en welke extra aandacht nodig is voor gevoelige informatie in zorg en veiligheid.

Wie samenwerkt in zorg en veiligheid, verwerkt al snel informatie over inwoners, cliënten, patiënten, gezinsleden of medewerkers. Maar welke gegevens zijn persoonsgegevens? Kort gezegd gaat het om alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon. Het kan gaan om een naam en adres, maar ook om gegevens die pas in combinatie met andere informatie naar iemand te herleiden zijn.

Dat onderscheid is praktisch belangrijk. Zodra informatie onder de AVG valt, moet een organisatie kunnen uitleggen waarom zij de gegevens gebruikt, welke gegevens daarvoor nodig zijn, wie toegang heeft en hoe lang de gegevens worden bewaard.

Professionals bespreken zorgvuldig welke persoonsgegevens nodig zijn in een overleg over zorg en veiligheid

Welke gegevens zijn persoonsgegevens?

Persoonsgegevens zeggen rechtstreeks iets over een persoon of maken het mogelijk om die persoon te herkennen. Voorbeelden zijn:

  • naam, adres, postcode en woonplaats;
  • telefoonnummer en e-mailadres;
  • geboortedatum en geboorteplaats;
  • klant-, cliënt- of personeelsnummer;
  • foto’s, camerabeelden en herkenbare geluidsopnames;
  • informatie over aankopen, internetgebruik of communicatie;
  • een IP-adres, als dit in de context naar een persoon te herleiden is.

Een gegeven hoeft dus niet op zichzelf een naam te bevatten. Een combinatie van gegevens kan voldoende zijn om iemand te identificeren. Een dossier met een woonplaats, leeftijd, gezinssamenstelling en een specifieke gebeurtenis kan bijvoorbeeld naar één inwoner verwijzen, ook als de naam ontbreekt.

Voor professionals betekent dit dat zij niet alleen naar losse velden in een systeem moeten kijken. Ook vrije tekst, bijlagen, notulen en combinaties van kenmerken kunnen persoonsgegevens bevatten.

Directe en indirecte persoonsgegevens

Er is een verschil tussen directe en indirecte persoonsgegevens. Een naam of telefoonnummer verwijst meestal direct naar een persoon. Een IP-adres, dossiernummer of beschrijving van een unieke situatie doet dat mogelijk indirect. Daarvoor is soms aanvullende informatie nodig.

De vraag is niet of iedere medewerker iemand met zekerheid kan herkennen. Het gaat erom of de informatie redelijkerwijs naar een persoon te herleiden is. Daarom kunnen gegevens die op het eerste gezicht anoniem lijken, in een kleine gemeente, instelling of keten toch persoonsgegevens zijn.

Gegevens over organisaties of rechtspersonen en gegevens over overleden personen vallen op zichzelf niet onder de AVG. Dat verandert wanneer de informatie ook iets zegt over een levende natuurlijke persoon. Een bedrijfsnaam die is afgeleid van de naam van een ondernemer of informatie over een klein bedrijf die het gedrag van de eigenaar beschrijft, kan daarom wel een persoonsgegeven zijn. Ook informatie over een overledene kan persoonsgegevens van nabestaanden onthullen, bijvoorbeeld bij erfelijke aandoeningen.

Bijzondere persoonsgegevens vragen extra bescherming

De AVG maakt onderscheid tussen gewone persoonsgegevens en bijzondere categorieën van persoonsgegevens. Bijzondere persoonsgegevens zijn zo privacygevoelig dat de verwerking ervan extra voorwaarden kent. Het gaat onder meer om gegevens over:

  • gezondheid;
  • ras of etnische afkomst;
  • politieke opvattingen;
  • religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen;
  • lidmaatschap van een vakbond;
  • seksueel gedrag of seksuele gerichtheid;
  • genetische kenmerken;
  • biometrische kenmerken wanneer die worden gebruikt om iemand uniek te identificeren.

In de praktijk geldt als uitgangspunt dat verwerking van bijzondere persoonsgegevens verboden is, tenzij een wettelijke uitzondering van toepassing is. Een professional mag dus niet volstaan met de constatering dat informatie nuttig zou zijn. Er moet ook een passende wettelijke grondslag en, waar nodig, een aanvullende uitzondering zijn.

Gezondheidsgegevens komen vaak voor in casuïstiek waarin zorg en veiligheid samenkomen. Bekijk daarom ook de uitleg over gezondheidsgegevens delen zorg wanneer u beoordeelt welke informatie in een overleg nodig is.

Strafrechtelijke gegevens en het BSN

Strafrechtelijke gegevens zijn zeer gevoelig, maar vormen volgens de AVG niet dezelfde categorie als bijzondere persoonsgegevens. Het gaat om informatie over strafbare feiten, strafrechtelijke veroordelingen en mogelijk gegronde verdenkingen. Voor deze gegevens gelden afzonderlijke regels. In een veiligheidsketen moet daarom duidelijk zijn welk wettelijk kader van toepassing is voordat informatie wordt vastgelegd of gedeeld.

Het burgerservicenummer, het BSN, is volgens de AVG evenmin een bijzonder persoonsgegeven. Dat betekent niet dat een organisatie het vrijelijk mag gebruiken. In Nederland gelden specifieke regels voor de verwerking van het BSN. Neem het nummer daarom alleen op wanneer daarvoor een wettelijke basis bestaat en wanneer het gebruik noodzakelijk is voor de taak van de organisatie.

Wanneer mag een organisatie persoonsgegevens verwerken?

Verwerken is een breed begrip. Het omvat onder meer verzamelen, vastleggen, raadplegen, gebruiken, delen, opslaan en verwijderen. Ook het bekijken van een dossier of het opnemen van informatie in een casusoverleg is dus een vorm van verwerking.

Een organisatie moet voor iedere verwerking kunnen onderbouwen waarom die nodig is. De AVG kent zes grondslagen, waaronder toestemming en de noodzaak voor een taak van algemeen belang. In zorg en veiligheid is toestemming niet altijd de aangewezen grondslag. De juiste grondslag hangt af van de wettelijke taak, de situatie en de rol van de betrokken organisatie.

Gebruik bij een nieuw overleg of gegevensverzoek deze controle:

  1. Bepaal het doel. Beschrijf concreet wat u met de informatie wilt bereiken.
  2. Selecteer alleen noodzakelijke gegevens. Deel niet het volledige dossier als een beperkte set volstaat.
  3. Controleer de grondslag. Leg vast op welke wettelijke basis de verwerking of verstrekking berust.
  4. Bepaal de ontvangers. Geef alleen toegang aan professionals die de informatie voor hun taak nodig hebben.
  5. Leg afspraken vast. Noteer verantwoordelijkheden, beveiliging, bewaartermijnen en de manier waarop correcties worden verwerkt.

Bij samenwerking tussen meerdere publieke of private partijen kunnen aanvullende regels gelden. De uitleg over gegevens delen samenwerkingsverbanden helpt om gezamenlijke gegevensverwerking en privacywaarborgen afzonderlijk te beoordelen.

Noodzaak, toegang en bewaartermijn

De AVG verplicht organisaties om niet meer persoonsgegevens te verzamelen en gebruiken dan nodig is. Dat beginsel van minimale gegevensverwerking vraagt om een concrete afweging. Vraag niet alleen welke informatie beschikbaar is, maar vooral welke informatie nodig is voor het doel.

Daarbij hoort een passende autorisatiestructuur. Niet iedereen die technisch toegang kan krijgen, heeft die toegang ook nodig. Rollen, logging en periodieke controle helpen om zichtbaar te maken wie gegevens raadpleegt. Bij verwerkingen met een hoog privacyrisico kan een Data Protection Impact Assessment nodig zijn. Daarmee brengt de organisatie risico’s voor betrokkenen in kaart en bepaalt zij maatregelen om die risico’s te beperken.

Bewaar persoonsgegevens niet langer dan noodzakelijk. Een bewaartermijn volgt uit het doel, specifieke wetgeving of interne afspraken. Verwijder gegevens wanneer er geen geldige reden meer is om ze te bewaren. Leg ook vast hoe dossiers, exports, e-mails en tijdelijke werkaantekeningen worden beheerd.

Een privacyprofessional controleert toegangsrechten en bewaartermijnen in een gemeentelijke werkomgeving

Wat betekent dit voor een casusoverleg?

Een casusoverleg begint niet met het delen van alle beschikbare informatie. Begin met de hulp- of veiligheidsvraag en bepaal daarna welke gegevens nodig zijn om die vraag te beantwoorden. Maak onderscheid tussen feiten, signalen, interpretaties en informatie die nog moet worden geverifieerd.

Een werkbare bespreking bevat ten minste:

  • het doel van het overleg;
  • de betrokken organisaties en hun taken;
  • de noodzakelijke gegevens per deelnemer;
  • de grondslag voor verzamelen en delen;
  • afspraken over verslaglegging, toegang en bewaartermijn;
  • een route voor vragen van de betrokkene of correctie van onjuiste informatie.

Zorgvuldige gegevensdeling betekent niet dat samenwerking stilvalt. Het betekent dat partners gericht, uitlegbaar en proportioneel werken. Voor het bredere kader kunt u de informatie over AVG zorg en veiligheid gebruiken.

Veelgestelde vragen over welke gegevens persoonsgegevens zijn

Is een e-mailadres een persoonsgegeven?

Ja, een e-mailadres is een persoonsgegeven wanneer het direct of indirect naar een natuurlijke persoon verwijst. Dat geldt bijvoorbeeld voor een persoonlijk adres en vaak ook voor een zakelijk adres dat door één medewerker wordt gebruikt.

Zijn gegevens over een organisatie persoonsgegevens?

Gegevens over een rechtspersoon zijn op zichzelf geen persoonsgegevens. Als de informatie ook iets zegt over een natuurlijke persoon, zoals een eigenaar of werknemer, kan de AVG wel van toepassing zijn.

Zijn gezondheidsgegevens altijd bijzondere persoonsgegevens?

Gegevens over iemands gezondheid behoren tot de bijzondere categorieën van persoonsgegevens. De verwerking ervan is in beginsel verboden, tenzij een wettelijke uitzondering geldt naast een passende grondslag.

Mag een organisatie alle gegevens bewaren die zij heeft verzameld?

Nee. Een organisatie mag niet meer gegevens bewaren dan noodzakelijk is voor het doel en mag ze niet langer bewaren dan nodig. Ook moeten toegang en beveiliging passend zijn.

Conclusie

Persoonsgegevens zijn niet beperkt tot naam, adres en telefoonnummer. Ook beelden, nummers, vrije tekst en combinaties van gegevens kunnen naar een persoon herleiden. In zorg en veiligheid is vooral de context bepalend. Bepaal daarom steeds het doel, de noodzakelijke gegevens, de grondslag, de toegang en de bewaartermijn voordat informatie wordt vastgelegd of gedeeld.

Een goede gegevensafweging maakt samenwerking niet ingewikkelder, maar beter uitlegbaar en veiliger voor de mensen om wie het gaat.